Lịch sử Dinh Độc Lập
Di tích lịch sử Dinh Độc Lập là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của Thành phố Hồ Chí Minh, gắn liền với tiến trình đấu tranh bảo vệ và thống nhất đất nước của dân tộc Việt Nam. Trải qua hơn 150 năm hình thành và biến đổi, nơi đây đã chứng kiến sự hiện diện của chính quyền thuộc địa, những biến động chính trị tại miền Nam Việt Nam trong thế kỷ XX và đặc biệt là thời khắc lịch sử ngày 30/4/1975 – dấu mốc chấm dứt chiến tranh, mở ra kỷ nguyên hòa bình, thống nhất đất nước.
Sau khi hoàn tất quá trình chiếm đóng Nam Kỳ (1867), thực dân Pháp bắt đầu xây dựng các cơ quan hành chính phục vụ chính quyền thuộc địa. Ngày 23/02/1868, Thống đốc Nam Kỳ La Grandière đặt viên đá đầu tiên xây dựng Dinh Norodom trên khuôn viên rộng khoảng 12 ha làm nơi ở và làm việc của Thống đốc Nam Kỳ. Công trình hoàn thành năm 1871.
ảnh của M.Gsell đăng trên tạp chí L’illustration, 1874
Từ năm 1887 đến 1945, Dinh Norodom là trụ sở làm việc của các đời Toàn quyền Đông Dương. Ngày 9/3/1945, phát xít Nhật đảo chính Pháp và tiếp quản dinh thự. Sau khi Nhật đầu hàng (9/1945), Pháp tái chiếm Nam Bộ và tiếp tục sử dụng dinh này làm trung tâm điều hành bộ máy thuộc địa cho đến năm 1954.
Sau thất bại tại Điện Biên Phủ, Pháp ký Hiệp định Giơ-ne-vơ và rút khỏi Việt Nam. Ngày 07/9/1954, Đại tướng Paul Ely – đại diện chính quyền Pháp – bàn giao Dinh Norodom cho Quốc gia Việt Nam do Thủ tướng Ngô Đình Diệm tiếp nhận. Ngày 08/9/1954, công trình được đổi tên thành Dinh Độc Lập và trở thành Phủ Tổng thống Đệ nhất Việt Nam cộng hòa.
Ngày 27/02/1962, Dinh Độc Lập bị hư hại nặng trong vụ ném bom của hai phi công Nguyễn Văn Cử và Phạm Phú Quốc. Tổng thống Ngô Đình Diệm quyết định phá bỏ công trình cũ và xây dựng dinh mới trên nền đất cũ theo thiết kế của Kiến trúc sư Ngô Viết Thụ – người Việt Nam đầu tiên đạt giải Khôi nguyên La Mã về kiến trúc. Công trình khởi công ngày 01/7/1962.
Khi dinh thự đang trong quá trình thi công, Ngô Đình Diệm bị lật đổ và qua đời trong cuộc đảo chính ngày 02/11/1963. Dinh mới được khánh thành ngày 31/10/1966 dưới sự chủ trì của Chủ tịch Ủy ban Lãnh đạo Quốc gia Nguyễn Văn Thiệu. Từ năm 1967 đến 1975, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Văn Thiệu là người làm việc và sinh sống lâu nhất tại dinh này.
10 giờ 45 phút, ngày 30/4/1975, xe tăng số hiệu 843 của Lữ đoàn 203 tiến vào húc đổ cổng phụ Dinh Độc Lập. Sau đó, xe tăng 390 húc tung cổng chính, tiến thẳng vào sân Dinh. Đến 11 giờ 30 phút, Trung úy Bùi Quang Thận, Đại đội trưởng xe tăng 843, kéo lá cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam lên nóc Dinh, đánh dấu sự sụp đổ hoàn toàn của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Tổng thống cuối cùng Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng vô điều kiện. Sự kiện này chính thức chấm dứt 30 năm chiến tranh, mở ra kỷ nguyên thống nhất đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Với ý nghĩa lịch sử đặc biệt quan trọng đó, ngày 25/6/1976, Bộ trưởng Bộ Văn hóa đã ký Quyết định số 77A/VHQĐ đặc cách công nhận Dinh Độc Lập là Di tích lịch sử – văn hóa quốc gia. Đến ngày 12/8/2009, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1272/QĐ-TTg xếp hạng Dinh Độc Lập là Di tích quốc gia đặc biệt, thuộc nhóm 10 di tích đầu tiên của cả nước được trao tặng danh hiệu này.
Ngày nay, Dinh Độc Lập là điểm đến quan trọng trong hành trình tìm hiểu lịch sử Việt Nam hiện đại, là địa chỉ thu hút đông đảo khách tham quan trong nước và quốc tế. Bên cạnh chức năng tham quan, Dinh còn là nơi tổ chức sự kiện, đón tiếp đoàn khách trong nước và quốc tế của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Thành phố Hồ Chí Minh.
Song song với nhiệm vụ bảo tồn, Dinh Độc Lập đang từng bước triển khai các hoạt động trưng bày, số hóa và ứng dụng công nghệ mới nhằm giới thiệu giá trị di sản một cách sinh động, hiện đại, nâng cao trải nghiệm tham quan và mở rộng khả năng tiếp cận đối với công chúng.
